W dniu 23 maja 2001 r. odbyłem spotkanie z władzami Zakładów Mechanicznych BUMAR-ŁABĘDY SA
W dniu 23 maja 2001 r. odbyłem spotkanie z władzami Zakładów Mechanicznych BUMAR-ŁABĘDY SA od 50 lat czołowego producenta broni pancernej w Polsce, znanego w świecie eksportera sprzętu wojskowego, znajdującego się dziś na skraju upadłości. Uzyskane informacje napawają mnie głęboką troską o dalszą przyszłość narodowego przemysłu obronnego, co skłoniło mnie do zwrócenia się do pana premiera jako szefa resortu, któremu spółka bezpośrednio podlega.
Przez całą dekadę lat 90. brak było rządowego programu jasno precyzującego zasady funkcjonowania firm zbrojeniowych, co przyczyniło się do zatrzymania rozwoju spółki, a następnie popadania przez nią w coraz większe długi.
Załamanie płynności finansowej spółki nastąpiło w 1999 r., od tego też roku rozpoczęło się lawinowe narastanie odsetek od zobowiązań, które stanowią równocześnie koszty finansowe firmy. Jeżeli w roku 1998 koszty finansowe wynosiły 5646,3 tys. zł, to w roku 1999 już 17 497,6 tys. zł, a w 2000 r. 29 569,6 tys. zł; w chwili obecnej co kwartał odsetki te zwiększają się o ponad 9000 tys. zł, z czego 95% stanowią odsetki od nieterminowo regulowanych zobowiązań publicznoprawnych, tj. podatku VAT, podatków i opłat lokalnych, składek na ubezpieczenie społeczne itp., czyli zobowiązań skarbu państwa - właściciela spółki. Zobowiązania te wraz z odsetkami na dzień 31 marca 2001 r. wynoszą już 123 259,8 tys. zł.
Podjęte przez zarząd spółki decyzje i działania mające na celu uratowanie przedsiębiorstwa doprowadziły do opracowania ˝Programu naprawczego˝ i w ślad za tym ˝Kompleksowego programu restrukturyzacji spółki˝, których podstawowym celem było oddłużenie i odzyskanie płynności finansowej firmy.
Głównymi kierunkami działań, pozytywnie zaopiniowanymi w kwietniu 2000 r. przez organ właścielski, które ujęto w ˝Programie naprawczym˝, było:
- wyodrębnienie samodzielnych podmiotów gospodarczych w formie spółek prawa handlowego,
- dostosowanie nowych podmiotów gospodarczych do aktualnych potrzeb rynku,
- wyposażenie nowych spółek w niezbędny majątek produkcyjny,
- zbycie zbędnego majątku spółki,
- przystosowanie wielości zatrudnienia do potrzeb wynikających z realnych planów produkcji,
- oddłużenie firmy w drodze ustawy i wszczęcie postępowania układowego,
- rozszerzenie produkcji o nowe segmenty rynku,
- zdobycie środków finansowych na rozwój spółki,
- zainteresowanie potencjalnych inwestorów zewnętrznych wejściem kapitałowym.
Nowe spółki działające w ramach grupy kapitałowej miały posiadać względne bezpieczeństwo funkcjonowania (niezależność), tym bardziej że ich działalność ukierunkowana została przede wszystkim na rzecz odbiorców zewnętrznych. Faktyczna reorganizacja mogła się rozpocząć po uzyskaniu zgody organu sprawującego nadzór właścicielski. Brak wiążącej decyzji spowodował wstrzymanie procesu tworzenia spółek oraz przyczynił się do pogłębienia zadłużenia.
W celu poprawy sytuacji finansowej zarząd spółki wystąpił również z wnioskiem o otwarcie postępowania układowego, a sąd wydał w tej sprawie postanowienie w dniu 6 listopada 2000 r., ustalając jednocześnie na dzień 20 czerwca 2001 r. zgromadzenie wierzycieli. Lista wierzytelności obejmuje kwotę 23 423,31 tys. zł. Podjęte działania dają realną szansę na zawarcie układu, przy czym należy zwrócić uwagę, że najtrudniej prowadzi się negocjacje ze spółkami skarbu państwa i komunalnymi.
Pomimo podjętych przez obecny zarząd spółki działań:
- restrukturyzacyjnych (w zakresie produkcji i organizacji pracy),
- znaczącej redukcji zatrudnienia (ok. 1200 osób),
- zmniejszenia straty na sprzedaży (52,5 mln zł w 1998 r., 33,3 mln zł w 1999 r. i 23,2 mln zł w 2000 r.),
- terminowego zrealizowania kontraktu indyjskiego,
należy stwierdzić, że spółka w związku ze wzrostem kosztów działałności finansowej jest na skraju upadłości.
Zarówno biegli rewidenci badający sprawozdanie finansowe za rok 2000, jak i niezależny ekspert powołany do oceny sytuacji spółki i określenia kierunków restrukturyzacji stwierdzają jednoznacznie, że:
- działalność spółki jest zagrożona, jeżeli nie nastąpi jej oddłużenie lub dokapitalizowanie,
- dalszą działalność spółki może umożliwić tylko równoczesna głęboka restrukturyzacja organizacyjno-majątkowa i dofinansowanie spółki,
- spółka nie jest w stanie sama bez pomocy organu właścicielskiego wyjść z zapaści, w jakiej się znajduje.
Zauważyć należy, że rządy państw członków NATO wspierają rodzimy przemysł zbrojeniowy, głównie w zakresie eksportu oraz zabezpieczenia finansowego, a ich armie, używając sprzętu produkcji krajowej, są dumą tych państw. Zwracam się do pana premiera o wsparcie działań kierownictwa zmierzających do ratowania spółki, a polegających na:
- podjęciu decyzji w sprawie możliwości wyodrębnienia samodzielnych podmiotów gospodarczych, co przyczyni się do:
- likwidacji nierentownej działalności gospodarczej,
- rozwoju zdrowych części firmy, posiadających zewnętrzne zamówienia produkcyjne,
- zainteresowania inwestorów strategicznych wejściem kapitałowym,
- obniżki kosztów,
- dostosowania zatrudnienia do potrzeb i możliwości produkcyjnych;
- podjęciu działań w celu oddłużenia i dofinansowania spółki,
- zgodzie na zbycie majątku zbędnego w celu przekazania pozyskiwanych środków na pokrycie zobowiązań,
- poparciu w pozyskaniu przez firmę kontraktów eksportowych, a w szczególności możliwość uzyskania gwarancji rządowych.
Jestem przekonany, iż sytuacja, w jakiej znalazła się spółka jest modelowym przykładem, do którego mają zastosowanie zapisy ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (DzU nr 60, poz. 704).
ZM BUMAR-ŁABĘDY SA jako przedsiębiorstwo przemysłu obronnego mogłyby skorzystać z pomocy publicznej zarówno na mocy art. 14 ust. 1 tejże ustawy, tj. z pomocy sektorowej jako element sektora przemysłu obronnego, jak również możliwe byłoby wykorzystanie zapisów art. 16 ust. 1 pkt 1 mówiącego o pomocy horyzontalnej wspierającej restrukturyzację przedsiębiorstw.
Zawarte w art. 17 stwierdzenie: ˝pomoc konieczna dla umożliwienia długookresowego rozwoju przedsiębiorstw wymagających restrukturyzacji dotyczy przedsiębiorców, których przedsiębiorstwa tracą zdolność do konkurowania na rynku, co wyraża się w szczególności zmniejszeniem obrotów, nadmierną zdolnością produkcyjną, wzrostem zapasów, spadkiem zyskowności lub ponoszeniem strat, jak również wzrostem zadłużenia i brakiem możliwości uzyskania bankowych kredytów, poręczeń lub gwarancji˝ można przypisać bezpośrednio do Zakładów Mechanicznych BUMAR-ŁADĘDY SA.
Należy w tym miejscu nadmienić, iż spółka, mimo spełnienia czterech spośród pięciu niezbędnych przesłanek (brakowało wyłącznie bieżącego regulowania zobowiązań publicznoprawnych) do przeprowadzenia postępowania oddłużeniowego (brak było wyłącznie bieżącego regulowania zobowiązań publicznoprawnych), nie mogła skorzystać z oddłużenia na podstawie ustawy z 7 października 1999 r. o wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego i modernizacji technicznej sił zbrojnych RP (DzU nr 83, poz. 932, z późn. zm.). Tym bardziej więc obecna tragiczna sytuacja spółki kwalifikuje ją do skorzystania z pomocy publicznej w zakresie dopuszczanym ustawą z 30 czerwca 2000 r.
Powyższa pomoc mogłaby zostać udzielona poprzez:
- zamianę zobowiązań publicznoprawnych spółki na akcje skarbu państwa (dokapitalizowanie przez konwersję),
- umorzenie odsetek od zobowiązań publicznoprawnych i ratalna spłata należności głównej,
- dokapitalizowanie akcjami spółek giełdowych będących w dyspozycji Ministerstwa Skarbu Państwa tak jak to miało miejsce w przypadku Huty Stalowa Wola, gdzie minister skarbu państwa na początku 2001 r. dokapitalizował spółkę akcjami banku PKO SA na łączną wartość ok. 70 mln zł.
Istnieje więc możliwość powstrzymania procesu upadłości firmy, pod warunkiem jednak, że spółka nie zostanie pozostawiona własnemu losowi, że nastąpi zdecydowane i szybkie wsparcie organów rządowych w celu jej oddłużenia i restrukturyzacji. Natomiast zaniechanie tychże działań sprawi, że jeszcze w tym roku nastąpić może ogłoszenie upadłości spółki.
Upadłość spółki to zarówno skutki wymierne, takie jak:
- mniejszy wpływ do budżetu państwa o kwotę 9,5 mln zł rocznie tylko z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych,
- zmniejszone wpływy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponad 23 mln zł rocznie,
- mniejsze o ponad 7 mln zł rocznie dochody jednostek samorządu terytorialnego z tytułu podatków i opłat lokalnych,
- konieczność wypłaty z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ok. 5 mln zł odpraw,
- ok. 8 mln zł z tytułu zasiłków dla bezrobotnych,
- w przyszłości mniejsze wpływy z tytułu podatku VAT, dochodowego od osób prawnych i innych zobowiązań publicznoprawnych,
jak i skutki niewymierne, do których tu należy zaliczyć:
- likwidację kilku tysięcy miejsc pracy powodującą spadek stopy życiowej i zagrożenie ubóstwem dla kilkunastu tysięcy osób z terenu Śląska, ale nie tylko,
- wzrost zaległości czynszowych, ograniczenie lokalnego handlu i usług, co może przyczynić się do likwidacji kolejnych miejsc pracy,
- zanik określonego doświadczenia technicznego posiadanego obecnie przez spółkę,
- zajęcie przez konkurencję wypracowanych w czasie wieloletniej działalności spółki krajowych i zagranicznych rynków zbytu,
- nieodwracalną utratę wyróżniającego się znaku firmowego, będącego symbolem wysokiej jakości, a tym samym stracenie szansy na pozyskanie znaczącego inwestora strategicznego.
Otrzymanie niezbędnej pomocy ze środków publicznych przy jednoczesnym zakończeniu rozpoczętego już procesu restrukturyzacji spółki pozwoli więc nie tylko na utrzymanie trzech tysięcy miejsc pracy w samej spółce oraz kilku tysięcy w zakładach kooperujących z nią (co ma niebagatelne znaczenie dla zagrożonego strukturalnym bezrobociem Śląska) oraz uniknięcie pozostałych skutków związanych z upadłością, lecz także umożliwi zwiększenie wartości spółki, co powinno przynieść wymierny efekt w trakcie planowanego procesu prywatyzacji przedsiębiorstwa.
Pytanie: Czy rząd, mając na uwadze dotychczasowe działania zarządu i pracowników BUMAR-ŁABĘDY SA, udzieli pomocy wspomnianemu zakładowi w przedstawionych formach?
Poseł Andrzej Zapałowski
Warszawa, dnia 23 maja 2001 r.